معرفی استانداردها و نکات ایمنی درمورد تجهیزات اعلان حریق

به قلم مهندس سعید نظری

مباحث مربوط به حفاظت دربرابر حریق را در سه طبقه، جلوگیری از وقوع، پیشگیری از توسعه و مقابله با حریق تکمیل می کنیم. موارد مربوط به سیستم های اعلام حریق در گروه پیشگیری از گسترش و توسعه حریق جای میگیرند. ضرورت به کارگیری سیستم‌های اعلام حریق هنگامی پررنگ تر می‌شود که بدانیم، یکی از ویژگی‌های جالب توجه و البته وحشتناک آتش، سرعت وشتاب فزاینده آن در گسترش و فراگیر شدن است. بی تردید نمی‌توان عوامل مهمی مانند: جنس کالاها، نوع مواد و مصالح مصرفی، کیفیت معماری و نازک‌کاری داخلی، و چگونگی اجرا و عملکرد تاسیسات الکتریکی و مکانیکی را در میزان سرعت گسترش حریق نادیده گرفت. اما علی رغم شدت و ضعف ناشی ازعوامل مختلف، در مجموع رشد و انبوه شدن آتش بسیار پرشتاب ارزیابی می شود. طبق استاندارد BS5839 Part1  توصیه‌هایی برای دوره های بهره برداری بیان شد است.

بررسی روزانه: بررسی وضعیت تابلوی کنترل مرکزی سیستم اعلام حریق و حصول اطمینان از شرایط عادی آن و بررسی گزارش های روز قبل در مورد عیوب احتمالی.

بررسی هفتگی: حصول اطمینان از قابلیت عملکرد سیستم تحت شرایط هشدار در یک منطقه‌ای خاص یا یک حلقه. برای سیستم هایی که کمتر از سیزده مدار دارند، برای هر هفته باید یک مدار یا حلقه کنترل شود.

بررسی ماهیانه: قطع برق شهر به منظور حصول اطمینان از روشن شدن خودکار ژنراتور برق اضطراری و هم‌چنین عملکرد باطری‌ها وشارژر از جمله اقدامات ماهیانه است. بهتر است ژنراتور برای یک ساعت روشن بماند وپس از خاموش کردن ژنراتور سطح سوخت وروغن آن بازبینی شود.

بررسی سالیانه: بررسی و آزمایش همه آشکار سازها براساس توصیه شرکت سازنده.

رتبه بندی حریق

انواع آتش‌سوزی‌ها بر اساس نوع مواد قابل اشتعال در گروه‌های زیر طبقه‌بندی می‌شوند:

گروه A  : شامل مواردی می‌شوند که مواد مشتعل شده از نوع جامد غیر فلزی باشند. مانند چوب، پارچه، کاغذ، لاستیک وپلاستیک.

گروه B : شامل مواردی می‌شوند که مواد مشتعل شده از نوع مایع باشند. مانند: انواع سوخت‌های مایع، انواع روغن‌ها، رنگ، تینر، قیر و سایر مواردی از این قبیل.

گروه C: شامل مواردی می شود که مواد مشتعل شده از نوع گاز باشند. مانند: بوتان

گروه D: شامل مواردی می شوند که ماده مشتعل شده از نوع فلزات قابل اشتعال باشد. مانند: سدیم، منیزیم، تیتانیوم، پتاسیم، اورانیوم وکلسیم.

گروه E: شامل آتش‌سوزی ناشی از تجهیزات الکتریکی می‌باشد. مانند تابلوهای برق و فیوزهای فشار قوی

گروه F/K: شامل آتش سوزی‌های ناشی از روغن خوراکی و چربی‌ها می‌باشد.

رتبه بندی سیستم‌های اعلام حریق

اجرا و بهره‌برداری از سیستم‌های اعلام حریق به دو منظورحفاظت از جان افراد و اموال صورت می‌گیرد. برهمین اساس این گونه سیستم‌ها براساس استاندارهای معتبر از جمله BS 5839 Part1  دارای سطوح مختلف با اهداف ویژه هستند که در دو قالب حفاظت از جان با علامت اختصاری (L ) و حفاظت از اموال با نماد (P) به تناسب نیاز وصرفه اقتصادی شکل می‌گیرند.

سیستم نوع L براساس طبقه بندی زیر مورد استفاده قرار می‌گیرند:

نوع (M): سیستم کاملا دستی و غیر اتوماتیک که در آنها برای اعلام از شستی‌های اعلام حریق استفاده می شود.

نوع (L5): سیستم های دستی به علاوه استفاده از آشکار سازهای اتوماتیک فقط برای فضاهایی که دارای خطر بسیا بالای حریق هستند.

نوع (L4): سیستم دستی به علاوه استفاده از آشکار ساز دودی در مسیرهای فرار.

نوع (L3): سیستم دستی به علاوه استفاده از آشکارساز دودی در مسیرهای فرار و نیز استفاده از آشکارسازهای حرارتی و دودی برای اتاق های مجاور مسیرهای فرار با دسترسی مستقیم به این گونه مسیرها.

نوع(L2): مانند نوع L3 به علاوه استفاده از سیستم اتوماتیک در فضاهایی که احتمال بروز حریق در آنها زیاد است. مانند: آشپز خانه، موتورخانه وتاسیسات. انبار ها نیز از جمله فضاهایی هستند که می‌بایست در سیستم نوع L2 مجهز به آشکارساز باشند و به صورت اتوماتیک حفاظت شوند.

نوع (L1): سیستم دستی به علاوه استفاده از سیستم اتوماتیک و آژیر برای کلیه فضاهای ساختمان به غیر از سرویس بهداشتی  وحمام مگر اینکه درآنها از خشک‌کن های الکتریکی استفاده شود.

درمورد حفاظت از اموال نیز دوروش کلی وجود دارد:

نوع (P1): حفاظت از کلیه قسمت های ساختمان توسط سیستم های اتوماتیک به جز فضاهای مسنثنی شده ای که در نوع L1 خاطر نشان شد.

نوع (P2) : حفاظت از برخی فضاهای از پیش تعیین شده توسط سیستم اتوماتیک.

به‌طور طبیعی در مکان‌هایی که مردم و اموال هر دو در معرض خطر هستند روش‌های L و P به تناسب بر هم منطبق شده و می توان در عالی ترین سطح طراحی و استفاده شوند.

برخی تعاریف بر اساس قوانین و مقررات موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران

آشکار ساز حرارتی: آشکار سازی‌است که به افزایش دما واکنش نشان می دهد.

آشکار ساز دودی: آشکار سازی‌است که نسبت به ذرات حاصل از احتراق یا تجزیه شیمیایی به‌وسیله گرما (ذرات معلق در هوا)حساس است.

آشکار ساز شعله: آشکارسازی‌است که نسبت به پرتوهای منتشر شده از شعله‌های آتش واکنش نشان می‌دهد.

آشکار ساز گاز: آشکار سازی‌است که نسبت به فراورده‌های گازی حاصل از احتراق حساس است.

آشکار ساز مقدار ثابت: آشکار سازی‌است که هرگاه مقدار پدیده اندازه گیری شده از مدت زمان معینی تجاوز کند سیگنال اعلام حریق ایجاد می‌کند.

شستی اعلام حریق: وسیله ا‌ی‌ است دستی برای ایجاد سیگنال اعلام حریق.

مرکز اعلام حریق: تجهیزاتی هستند که آشکار ساز ها از طریق آنها می‌توانند تغذیه شوند.

منطقه بندی

سهولت، سرعت و دقت در تشخیص و تعیین محل وقوع حریق به‌ویژه در ساختمان‌های بزرگ، لزوم تقسیم بندی ساختمان به مناطق کوچکتر و مجزا را بوجود می آورد و مهمترین عوامل تعیین کننده مرزهای آن، کاربری، مساحت و بخش بندی‌های ضد حریق ساختمان است. تاثیر عوامل یاد شده در تعیین مناطق، با رعایت موارد زیر میسر می‌شود:

• براساس استاندارد NFPA هرطبقه ساختمان که بیش از279 متر مربع مساحت داشته باشد باید یک منطقه مجزا محسوب شود. این مقداربراساس استاندارد BS برابر با 300 متر مربع می‌باشد.
• براساس مقررات NFPA حداکثر مساحت یک منطقه 1860 متر مربع است این مقدار براساس استاندارد BS برابر با 2000 متر مربع است.
• حداکثر طول یک منطقه در هر جهت نباید بیشتر از 91 متر باشد.
• اگرکل مساحت طبقات ساختمان 279 متر مربع یا کمتر باشد می توان آن را یک منطقه محسوب کرد.

استانداردها

استانداردNFPA  دود را تحت عنوان ((کل ذرات معلق مرئی یا نامرئی احتراق))تعریف می‌کند. در استاندارد NFPA 90A  (استاندارد نصب سیستم های تهویه مطبوع وتهویه هوا )، تعریف دود، شامل گازها هم می شود.

استاندارد NFPA 72  درمورد کاردبرد، نصب، موقعیت مکانی، بازرسی، آزمایش ونگهداری سسیستم های اعلام حریق، نظارت برسیستم های اعلام حریق، سیستم‌های اعلام خطر اضطراری عمومی، تجهیزات شناسایی وهشدار منواکسیدکربن و تجهیزات هشداردهنده وسیستم های ارتباطی اضطراری (ECS) و اجزای آنها می‌باشد.

این استاندارد بیشتر بر روی حفاظت از جان افراد تمرکز دارد.

دراین استاندارد سیستم‌های هشدار به شرح زیر طبقه بندی شده است:

1. سیستم های اعلام حریق
2. سیستم‌های اعلام حریق خانگی
3. سیستم‌های اعلام حریق در محل های محافظت شده
4. تجهیزات و سیستم‌های تشخیص منواکسیدکربن
5. آلارم منواکسیدکربن تکی و چند منظوره
6. آشکارسازهای منواکسید کربن و سیستم‌ها و مولفه های مربوط به آنها
7. نظارت برسیستم های هشدار دهنده
8. سیستم‌های هشداردهنده مرکزی
9. سیستم‌های هشدارکنترل از راه دور
10. سیستم‌های اعلام خطر ایستگاه نظارت
11. سیستم های هشدار دهنده شرایط اضطراری عمومی
12. سیستم‌های هشدارکمکی از نوع اعلام محلی
13. سیستم‌های هشدار کمکی از نوع شنت

معرفی سایر استانداردها

ISIRI-1904 (استاندارد ملی ایران): پیشگیری از بروز آتش‌سوزی در ساختمان‌ها

ISIRI-3706 (استاندارد ملی ایران): اجزای سیستم‌های اعلام حریق خودکار

ISIRI-7757 (استاندارد ملی ایران): محافظت دربرابر آتش‌سوزی

ISIRI-8011 (استاندارد ملی ایران): ارگونومی سیستم‌های خطر شنیداری و دیداری و سیگنال‌های اطلاعاتی

NFPA-1 (موسسه ملی حفاظت از حریق آمریکا): کد‌های پیشگیری از حریق

NFPA-13 (موسسه ملی حفاظت از حریق آمریکا): استاندارهای نصب سیستم‌های افشانکی

NFPA-24 (موسسه ملی حفاظت از حریق آمریکا): استانداردهای نصب تاسیسات و تجهیزات اطفاء حریق

NFPA-90 (موسسه ملی حفاظت از حریق آمریکا): استاندارهای نصب سیستم‌های تهویه