روش های مواجهه با انواع حریق

به قلم مهندس سعید نظری

برای ایجاد یک آتش سوزی باید سه عامل حرارت، ماده سوختنی و اکسیژن کافی در محیط داشته باشیم تا یک مثلث کامل تشکیل شود. اگر یکی از اضلاع ذکر شده وجود نداشته باشد یا ناقص باشد، حریق نخواهیم داشت. برای ادامه حریق عامل چهارمی نیز وجود دارد به نام واکنش های زنجیره‌ای که در اثر متصاعد شدن گاز های حاصل از احتراق در لحظه اول می باشند، وجود دارد.

اصولا اگر بتوان یکی از اضلاع هرم حریق (حرارت، اکسیژن، ماده سوختنی و واکنش های زنجیره ای ) را کنترل و محدود نمود یا قطع کرد، حریق مهار می شود.

1. سرد کردن (توسط آب و دی اکسید کربن)
2. خفه کردن (توسط کف، دی اکسید کربن، خاک و مخلوط ماسه و خاک)
3. سد کردن یا حذف ماده سوختنی
4. کنترل واکنش های زنجیره ای (توسط هالون ها)
5. رقیق کردن هوا( توسط نیتروژن و دی اکسید کربن)

روش اطفاء حریق نوع A :

همانطورکه در بخش قبلی ذکر شد، بهترین روش برای اطفاء این دسته از حریق ها قطع کردن ضلع گرما می‌باشد. موثرترین ماده برای این کار آب است. کپسول های اطفاء حریقی که برای این دسته از حریق ها مناسب است با نماد A نشان داده شده‌اند. مواد درون این کپسول ها پودر شیمیایی ( بی کربنات سدیم، بی کربنات پتاسیم، بی کربنات اوره پتاسیم و .. )می باشند که به محض اسپری شدن روی حریق، سطح ماده قابل اشتعال را پوشانده و مانع رسیدن اکسیژن به حریق می‌شود. در اصل این ماده ضلع اکسیژن را از مثلث حریق قطع و حریق را اطفاء می نماید.

مزایای استفاده از آب برای اطفاء حریق :

1. در دسترس بودن
2. ارزان بودن
3. حمل آسان (نسبت به سایر خاموش کننده ها )
4. قابلیت گرما پذیری بالا
5. ویسکوزیته پایین

روش اطفاء حریق نوع B :

ماده سوختنی در این نوع حریق ها، مایعات و مشتقات نفتی می‌باشد. ساده ترین روش اطفاء این دسته از حریق ها، خفه کردن است. باید توجه داشت که به هیچ عنوان از آب برای اطفاء این دسته از حریق استفاده نشود.

همانطور که در قسمت قبل (روش اطفاء گروه A ) بیان شد، مکانیسم اثر پودرهای شیمیایی به این شکل است که پس از اسپری، پودرهای به صورت لایه ای روی ماده درحال اشتعال ریخته و به نوعی مانع رسیدن اکسیژن به حریق می‌شود که در این صورت ضلع اکسیژن از مثلث حریق قطع شده و باعث اطفاء حریق می‌گردد.

در این میان کپسول‌های حاوی کف نیز برای اطفاء این دسته از حریق‌ها طراحی شده‌اند. فوم‌ها نیز مانند پودر شیمیایی بر روی ماده درحال اشتعال ریخته و مانع رسیدن اکسیژن به ماده می شود. در ادامه به توضیح کامل فوم ها و عنواع آن خواهم پرداخت.

روش اطفاء حریق نوع C :

ماده سوختنی در این گروه، گاز ها هستند. مستقل از اینکه گاز درحال نشت، چه ماده‌ای را دچار حریق کرده، اولین اقدام برای کنترل این دسته از حریق‌ها، قطع جریان گاز می‌باشد. با این کار ضلع ماده سوختنی از مثلث حریق جدا شده و مانع گسترش از حریق می‌شود. پس از قطع گاز، با توجه به ماده درحال سوختن، می‌توان طبق روش‌های ذکر شده اقدام به اطفاء حریق نماییم.

روش اطفاء حریق نوع D :

ماده سوختنی در این گروه، فلزات قابل اشتعال هستند. این فلزات شامل: سدیم، منیزیم، کلسیم، پتاسیم و غیره هستند که خاصیت اشتعال پذیری بالایی دارند. اکثر فلزات قابل اشتعال با آب واکنش شیمیایی نشان می‌دهند به همین جهت نباید از آب برای اطفاء این دسته از حریق ها استفاده نمود.

بهترین روش اطفاء گروه D ،استفاده از پودر خشک می‌باشد. این پودر ها به سه دسته تقسیم می‌شوند:

1. نوع S :ترکیبی است از کلر سدیم، کلر پتاسیم و کلر باریم که پس از ریختن بر روی آتش یک لایه ضخیم بر روی آن ایجاد کرده و مانع رسیدن اکسیژن به ماده سوختنی می شود.
2. نوع C :ترکیبی است از گل خشک، کلر سدیم که مانند نوع قبلی باعث قطع ضلع اکسیژن می‌شود.
3. نوعی دیگر از این ماده وجود دارد که از ترکیبی از سدیم کلرید و ترموپلاستیک تشکیل شده است. مکانیسم اثر هر سه نوع یکسان بوده و تفاوت در ماده تشکیل دهنده آنها می باشد.

روش اطفاء حریق نوع E :

در این گروه از حریق ها، عامل اصلی حریق جریان الکتریسیته می باشد. علت حریق ممکن است جریان کشی بیش از حد مجاز از تجهیزاتی مانند فیوز ها، سیم ها ، پریز ها و دو شاخه‌های برق باشد ،یا در برخی موارد ممکن است اتصالات غیر ایمن (سست ) باعث بروز این نوع حوادث شود.

فارغ از ماده در حال سوختن، ابتدایی ترین اقدام جهت اطفاء حریق در گروه E، قطع جریان الکتریسیته می باشد. با این اقدام در اصل ضلع ماده سوختنی را از مثلث حریق جدا کرده‌ایم. پس از قطع جریان برق، بهترین ماده برای اطفاء این نوع حریق‌ها، استفاده از گاز CO₂ می باشد.

از این گاز به دو دلیل استفاده می شود:

1. رقیق کردن اکسیژن ( ضعیف کردن ضلع اکسیژن)
2. سرد کردن (قطع ضلع گرما )

روش اطفاء حریق نوع F :

این گروه از حریق، به منظور کاهش آسیب ناشی از حریق در آشپز خانه های صنعتی ایجاد گردید. آتش سوزی‌هایی که منشاء آن روغن ها و گریس ها می باشند. بهترین روش اطفاء در این گروه خفه کردن به وسیله پتوی آتش می باشد.