ایمنی رادیوگرافی صنعتی (NDT)؛ مدیریت مرز پرتودهی، کنترل منبع و جلوگیری از ورود نفر به Radiation Zone
منبع پرتوزای گاما مانند ایریدیوم-۱۹۲ (Iridium-192 – Ir-192) می‌تواند داخل یک پروژکتور منبع (Source Projector) کاملاً Shield شده به نظر برسد؛ اما اگر پس از Exposure
منبع به موقعیت Shielded برنگشته باشد، نزدیک‌شدن تکنسین به دوربین یا لوله راهنما (Guide Tube) می‌تواند او را وارد میدان پرتوی شدید کند.به همین دلیل «Crank را جمع کردم» اثبات برگشت منبع نیست.
بعد از Exposure، وضعیت منبع باید با دستگاه پایش پرتو کالیبره (Calibrated Radiation Survey Meter) تأیید شود.اصل این مقاله چهار کلمه است:
زمان (Time)، فاصله (Distance)، حفاظ (Shielding) و اندازه‌گیری (Survey). مرز پرتودهی نیز با متر نواری یا تجربه اپراتور تعیین نمی‌شود؛ محاسبه اولیه انجام می‌شود و مرز واقعی با Radiation Survey تأیید می‌گردد.
حمل، نگهداری و استفاده از منابع پرتوزای صنعتی باید تحت مجوزها، صلاحیت افراد و الزامات مرجع قانونی حفاظت در برابر اشعه کشور و Radiation Protection Program دارنده مجوز انجام شود.
الزامات IAEA، OSHA یا NRC در این مقاله برای آموزش و Benchmark فنی استفاده شده‌اند؛ جایگزین مجوز و الزامات قانونی ملی ایران نیستند.
سناریوی شکست؛ منبع برگشت نکرد اما گروه وارد محدوده شد
خطای مستقیم: نزدیک‌شدن به Guide Tube قبل از Radiation Survey.
خطای تجهیزاتی/عملیاتی: اعتماد به Crank Position به‌عنوان اثبات Source Retracted.
خطای مدیریتی: فشار برای کاهش NPT و شروع زودهنگام جمع‌آوری تجهیزات.
علت ریشه‌ای: حذف یک Critical Hold Point از SOP: «Survey before approach».
تجهیزات اصلی Gamma Radiography را بشناسید
در رادیوگرافی گاما، ایمنی فقط به Source Projector وابسته نیست. کل Source Path باید به‌عنوان یک سیستم واحد بررسی شود.
| تجهیز | وظیفه | Failure مهم |
|---|---|---|
| پروژکتور منبع (Source Projector) | نگهداری Shielded Source | عدم برگشت کامل Source |
| کابل کنترل (Control Cable) | Drive/Retract Source | Kink، خرابی اتصال، گیرکردن |
| لوله راهنما (Guide Tube) | هدایت Source تا Exposure Position | Crush، Bend، Obstruction |
| کلیماتور (Collimator) | کاهش Beam ناخواسته | Placement غلط یا عدم استفاده |
| Survey Meter | اندازه‌گیری Dose Rate | Calibration/Battery/Range نامناسب |
Ir-192، Se-75 یا Co-60؛ اسم منبع مهم است
فاصله مرزی و Exposure Planning بدون دانستن Radionuclide و Activity منبع قابل انجام نیست.
ایریدیوم-۱۹۲ (Ir-192)، سلنیوم-۷۵ (Se-75) و کبالت-۶۰ (Co-60) از نظر انرژی فوتون، Half-Life، کاربرد و Shielding Requirement رفتار یکسان ندارند.
قبل از Job حداقل این داده‌ها مشخص باشند
- Radionuclide؛
- Source Serial Number؛
- Current Activity در تاریخ انجام کار؛
- Reference Activity و Reference Date؛
- Source Projector Model/Serial؛
- Source Assembly Compatibility؛
- Leak Test/Inspection Status طبق برنامه مجاز؛
- Transport/Storage Status؛
- مجوز معتبر استفاده از Source.
عبارت «دوربین Ir-192 است» برای Radiation Planning کافی نیست.
Activity یک Source تازه با Source نزدیک پایان دوره کاری یکسان نیست.
اصل ALARA؛ زمان کمتر، فاصله بیشتر، حفاظ بهتر
اصل کاهش مواجهه تا حد معقول قابل دستیابی (As Low As Reasonably Achievable – ALARA) اساس برنامه‌ریزی پرتوی است.
سه کنترل فیزیکی
- زمان (Time): مدت حضور نزدیک میدان Radiation کاهش یابد.
- فاصله (Distance): فاصله نفر از Source افزایش یابد.
- حفاظ (Shielding): Collimator و Shielding مناسب برای کاهش Scatter/Beam استفاده شود.
PPE معمولی مانند Helmet، Safety Glass، Coverall یا دستکش، جای Time-Distance-Shielding را برای Gamma Radiation نمی‌گیرد.
قانون عکس مجذور؛ ابزار سریع طراحی مرز اولیه
برای یک منبع تقریباً نقطه‌ای در شرایط ساده و بدون درنظرگرفتن Shielding و Scatter، نرخ دز تقریباً از قانون عکس مجذور فاصله پیروی می‌کند:
یا برای یافتن فاصله جدید:
مثال آموزشی
اگر نرخ دز اندازه‌گیری‌شده در فاصله 2 متر برابر 400 µSv/h باشد و هدف اولیه طراحی رسیدن به 25 µSv/h باشد:
r₂ = 2 × √(400 / 25)
r₂ = 2 × 4
r₂ ≈ 8 m
عدد 8 متر فقط یک تخمین هندسی اولیه است. ساختمان، Vessel، Steel Structure، Pipe Rack، Collimator، Scatter و جهت Beam می‌توانند میدان واقعی را تغییر دهند.
Boundary نهایی با فرمول تأیید نمی‌شود؛ با Radiation Survey تأیید می‌شود.
مرز پرتودهی چگونه تعیین می‌شود؟
IAEA توصیه می‌کند Industrial Radiography در Controlled Area انجام شود و Boundary آن بر اساس Dose Rate مناسب شرایط کار، Exposure Time و معیار مورد تأیید Regulatory Authority تعیین گردد.
Boundary باید Demarcate شود و علائم هشدار Radiation و دستورهای مناسب نصب شوند. در صورت امکان، Physical Barrier بر نوار ساده ترجیح دارد.
روش اجرایی
- Source Activity و Geometry مشخص شود.
- Exposure Position تعیین شود.
- Collimator/Shielding در مدل لحاظ شود.
- Boundary اولیه محاسبه شود.
- راهروها، طبقات بالا و پایین و پشت دیوارها بررسی شوند.
- Barricade و Warning Sign نصب شود.
- Area Sweep انجام شود.
- Exposure کنترل‌شده انجام شود.
- Boundary با Survey Meter اندازه‌گیری شود.
- در صورت بالا بودن Reading، Boundary فوراً توسعه داده شود.
مرز پرتودهی یک دایره کامل نیست
کشیدن یک دایره 20 یا 30 متری دور Weld بدون Survey، روش مهندسی نیست. Radiation Field ممکن است به دلیل Collimator، Steel Wall، Vessel، Concrete، Scatter و Source Orientation نامتقارن باشد.
نقاطی که اغلب فراموش می‌شوند
- طبقه بالای Exposure Point؛
- طبقه پایین Grating؛
- پشت Pipe Rack؛
- پشت Vessel؛
- داخل Control Room مجاور؛
- Scaffold Platform؛
- راهرو بین واحدها؛
- Road Crossing؛
- سمت دیگر Wall/Partition؛
- Temporary Workshop یا Container مجاور.
Survey Meter؛ وسیله‌ای که نبودنش Job را متوقف می‌کند
OSHA 1910.1096 انجام Surveyهای لازم برای ارزیابی Radiation Hazard را الزام می‌کند. در Benchmark تخصصی Industrial Radiography، مقررات NRC نیز استفاده از Radiation Survey Instrument
کالیبره و قابل بهره‌برداری را جزء کنترل‌های اساسی عملیات می‌داند.
قبل از شروع کار Survey Meter بررسی شود
- Calibration معتبر؛
- محدوده اندازه‌گیری مناسب؛
- Battery Check؛
- Operability Check؛
- Response Check طبق Procedure؛
- شناسه دستگاه ثبت‌شده در Permit؛
- نمایشگر و Alarm در صورت وجود سالم.
NO METER = NO EXPOSURE.
دزیمتر فردی جای Survey Meter نیست و Survey Meter نیز جای Personal Dosimeter را نمی‌گیرد.
بعد از هر Exposure؛ Survey قبل از Approach
یکی از مهم‌ترین Hold Pointهای Gamma Radiography این است:
هیچ‌کس صرفاً بر اساس Crank Position به Source Projector یا Guide Tube نزدیک نمی‌شود.
در مقررات تخصصی NRC برای Industrial Radiography، Survey پس از Exposure برای تأیید برگشت Sealed Source به Shielded Position الزامی است و Survey باید Source Projector و Guide Tube را پوشش دهد.
Sequence عملیاتی
- Exposure Time تمام می‌شود.
- Source با Remote Control Retract می‌شود.
- Radiographer از موقعیت امن Survey Meter را مشاهده می‌کند.
- با Survey Meter و رویکرد کنترل‌شده به سمت سیستم حرکت می‌کند.
- Dose Rate در مسیر پایش می‌شود.
- Projector و Guide Tube طبق Procedure Survey می‌شوند.
- فقط پس از تأیید Safe/Shielded Condition، Area Release انجام می‌شود.
Personal Dosimetry؛ سه تجهیز با سه وظیفه متفاوت
در Benchmark مقررات NRC برای Industrial Radiography، Radiographer و Assistant در عملیات باید ترکیبی از Direct-Reading Dosimeter، Alarm Ratemeter و Personnel Dosimeter داشته باشند.
| تجهیز | وظیفه |
|---|---|
| دزیمتر مستقیم‌خوان (Direct-Reading Dosimeter) | نمایش Dose تجمعی قابل مشاهده در عملیات |
| هشداردهنده نرخ دز (Alarm Ratemeter) | هشدار فوری افزایش Radiation Field |
| دزیمتر پرسنلی (Personnel Dosimeter) | ثبت رسمی Dose فردی طبق برنامه Dosimetry |
تجهیزات و Limits اجرایی در ایران باید مطابق مجوز، برنامه حفاظت پرتویی و الزامات مرجع قانونی ملی تعیین شوند.
Alarm Ratemeter زنگ زد؛ قهرمان‌بازی ممنوع
هشدار غیرمنتظره Alarm Ratemeter یک Abnormal Condition است. نزدیک‌شدن برای اینکه «ببینیم دوربین چه شده» پاسخ صحیح نیست.
اقدام اولیه
- کار متوقف شود.
- از Radiation Field فاصله گرفته شود.
- به محل با Dose Rate پایین عقب‌نشینی شود.
- Direct-Reading Dosimeter بررسی شود.
- RSO یا مسئول حفاظت پرتویی طبق Emergency Procedure مطلع شود.
- وضعیت Source فقط با Survey Meter و روش اضطراری مصوب ارزیابی شود.
Alarm مسئله نیست؛ Radiation Field احتمالی مسئله است.
Source Stuck؛ وقتی Ir-192 برنمی‌گردد چه کنیم؟
گیرکردن Source، خرابی Drive Cable یا Guide Tube یکی از Critical Emergencyهای Gamma Radiography است.
Recovery نباید توسط فردی که صرفاً تجربه NDT دارد ولی برای Source Recovery آموزش و مجوز لازم ندارد انجام شود.
اقدامات اولیه بدون ورود به Recovery Procedure
- ورود نفرات متوقف شود.
- Boundary با Survey توسعه داده شود.
- Area تحت کنترل دائمی باقی بماند.
- RSO/مسئول حفاظت پرتویی فوراً مطلع شود.
- Emergency Procedure دارنده مجوز فعال شود.
- Source Location از فاصله امن و با Survey مشخص شود.
- Recovery فقط توسط افراد آموزش‌دیده و مجاز طبق برنامه مصوب انجام شود.
ممنوع:
کشیدن Guide Tube با دست
ضربه‌زدن به Projector
بازکردن Source Projector
رفتن به سمت Source برای «یک نگاه سریع»
تلاش تعمیراتی بداهه توسط Maintenance
Collimator؛ چند کیلو Shielding که می‌تواند ده‌ها متر Boundary را تغییر دهد
کلیماتور (Collimator) Beam را در جهت موردنیاز محدود می‌کند و می‌تواند Dose Rate در جهت‌های ناخواسته را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد.
Collimator باید برای Source/Radionuclide و Geometry مربوطه طراحی شده باشد و Placement آن مطابق Exposure Plan انجام شود.
عبارت «Collimator داریم» کافی نیست. جهت Aperture، Source Position و Beam Direction باید در Site Sketch مشخص باشند.
مرز را فقط روی زمین نبینید؛ Radiation سه‌بعدی است
یکی از Failure Modeهای رایج در پالایشگاه، کنترل کامل Ground Level و فراموش‌کردن Scaffold یا Platform بالای Exposure Point است.
Boundary Survey باید سه‌بعدی باشد
- North/South/East/West؛
- طبقه بالا؛
- طبقه پایین؛
- Stairway؛
- Scaffold؛
- Control Room؛
- Road؛
- Pipe Rack Access؛
- پشت Shield/Wall.
Deck بالا و پایین، Stair Tower، Accommodation Access و مسیرهای Escape باید در Radiation Boundary Planning دیده شوند. فضای Offshore اجازه فرض «محوطه خالی» را نمی‌دهد.
Barricade؛ نوار قرمز به‌تنهایی Access Control نیست
IAEA بر Demarcation محدوده کنترل‌شده، Warning Notice و در صورت امکان استفاده از Physical Means تأکید دارد.
برای یک Job پرتودهی مؤثر می‌توان از این ترکیب استفاده کرد
- Barrier/Barricade فیزیکی؛
- Radiation Trefoil Sign؛
- عبارت هشدار Radiation؛
- Flashing Light در نقاط مناسب؛
- Audible/Visible Warning System طبق Procedure؛
- Watchman در Access Pointهای بحرانی؛
- Radio Communication بین نفرات کنترل مرز.
OSHA نیز Radiation Area و High Radiation Area را برای سطوح تعریف‌شده ملزم به Posting مناسب با Radiation Caution Symbol می‌کند.
Watchman؛ نگهبان مرز فقط نوار نگه نمی‌دارد
Watchman باید بداند Exposure چه زمانی شروع و تمام می‌شود، کدام Access Point را کنترل می‌کند و در صورت ورود فرد چه اقدامی انجام دهد.
وظایف مشخص
- ممانعت از ورود افراد غیرمجاز؛
- حفظ Position تعیین‌شده؛
- داشتن Communication فعال؛
- اطلاع فوری درباره Boundary Breach؛
- عدم ترک پست تا Area Release؛
- عدم نزدیک‌شدن به Source برای حل مشکل فنی.
اگر فرد غیرمجاز وارد Controlled Area شود، هدف اول حفظ Production نیست؛ عملیات پرتودهی طبق Emergency/Operating Procedure متوقف و وضعیت Source ایمن می‌شود.
مجوز کار رادیوگرافی؛ امضای HSE به‌تنهایی کافی نیست
مجوز کار پرتودهی (Radiography Work Permit / Radiation Work Permit) باید به Job واقعی متصل باشد، نه یک فرم عمومی که برای چند Weld کپی شود.
Permit باید حداقل این موارد را مشخص کند
- Job Location؛
- Weld/Equipment Identification؛
- Date/Time Window؛
- Radiography Contractor؛
- Radiographer و Assistant؛
- صلاحیت و Authorization افراد؛
- Radionuclide؛
- Current Source Activity؛
- Source Projector Serial Number؛
- Survey Meter ID/Calibration Status؛
- Dosimetry Verification؛
- Boundary Drawing؛
- Access Points/Watchmen؛
- Communication Method؛
- Emergency Contact/RSO؛
- Simultaneous Operations Restrictions.
SIMOPS؛ رادیوگرافی وسط تعمیرات اساسی
در Shutdown و Turnaround، رادیوگرافی معمولاً با Scaffold، Welding، Hydrotest، Crane Operation، Mechanical Work و صدها نفر نیروی پیمانکار هم‌زمان می‌شود.
بنابراین Radiation Permit باید با مدیریت عملیات هم‌زمان (Simultaneous Operations – SIMOPS) هماهنگ شود.
قبل از Exposure بررسی شود
- Hot Work داخل Boundary متوقف شده است؟
- Scaffold Crew از Platform خارج شده‌اند؟
- Crane Operator می‌داند Slew او وارد Boundary نمی‌شود؟
- Forklift Route بسته شده است؟
- Control Room و Operatorهای واحد مطلع‌اند؟
- Emergency Route مسدود نشده است؟
- کار Night Shift از Boundary اطلاع دارد؟
Pre-Exposure Equipment Check؛ قبل از Crank چه چیزی چک می‌شود؟
Visual/Operability Check تجهیزات قبل از استفاده یکی از کنترل‌های مهم Industrial Radiography است.
Source Projector
- Identification و Serial Number؛
- Locking Mechanism؛
- Connector Condition؛
- Damage/Corrosion؛
- Warning Labels؛
- Source Status Indicator طبق مدل تجهیز.
Guide Tube
- Crush وجود ندارد؛
- Kink وجود ندارد؛
- Bend غیرمجاز وجود ندارد؛
- Connection سالم است؛
- داخل مسیر مانع مشکوک وجود ندارد.
Remote Control/Drive Cable
- Crank Function؛
- Cable Condition؛
- Connector Condition؛
- طول کافی برای Geometry کار؛
- عدم عبور از مسیر خودرو یا Crushing Point.
پروتکل کامل Exposure؛ از Setup تا Area Release
- Permit و Source Authorization تأیید شود.
- JSA/Toolbox Talk انجام شود.
- Source Activity و Exposure Plan بررسی شود.
- Projector، Guide Tube و Remote Control بازرسی شوند.
- Survey Meter و Dosimetry بررسی شوند.
- Boundary اولیه تعیین و Barricade شود.
- Watchmanها در Access Pointها مستقر شوند.
- Area Sweep کامل انجام شود.
- هشدار شروع Exposure داده شود.
- Source از فاصله کنترل‌شده Expose شود.
- Boundary Dose Rate با Survey تأیید شود.
- پس از زمان تعیین‌شده Source Retract شود.
- Projector/Guide Tube با Survey Meter بررسی شوند.
- Shielded Position تأیید شود.
- فقط سپس Area Release اعلام شود.
Exposure Complete ≠ Area Safe
Area Safe فقط بعد از Retract + Survey + Confirmation اعلام می‌شود.
چک‌لیست Pre-Job رادیوگرافی صنعتی
| ✓ | Gate | معیار پذیرش |
|---|---|---|
| ☐ | Radiation Permit | معتبر و مختص همان Job |
| ☐ | Source | Radionuclide، Activity و Serial تأیید شده |
| ☐ | Projector/Guide Tube | Visual/Operability Check PASS |
| ☐ | Survey Meter | کالیبراسیون معتبر و Operability تأیید شده |
| ☐ | Personal Dosimetry | طبق Radiation Protection Program کامل |
| ☐ | Boundary | محاسبه، Barricade و Access Control انجام شده |
| ☐ | Area Sweep | هیچ فرد غیرمجاز داخل Area نیست |
| ☐ | Watchmen | تمام Access Pointهای بحرانی پوشش داده شده‌اند |
| ☐ | Communication | Radio/Communication Check PASS |
| ☐ | Emergency Plan | RSO و Source-Stuck Procedure در دسترس |
Stop Work Criteria؛ چه زمانی Exposure ممنوع است؟
- Survey Meter موجود نیست یا Calibration معتبر ندارد؛
- Alarm Ratemeter/Dosimetry موردنیاز موجود یا Operational نیست؛
- Source/Projector Identification با Permit تطبیق ندارد؛
- Guide Tube دارای Kink، Crush یا Damage است؛
- Remote Control مشکل عملکردی دارد؛
- Boundary کامل قابل کنترل نیست؛
- Watchman کافی وجود ندارد؛
- فرد غیرمجاز داخل Controlled Area باقی مانده است؛
- Communication از بین رفته است؛
- SIMOPS با Radiation Boundary تداخل کنترل‌نشده دارد؛
- Alarm غیرمنتظره ایجاد شده است؛
- بازگشت Source به Shielded Position با Survey تأیید نشده است.
اگر نمی‌دانید Source دقیقاً کجاست، فرض نکنید داخل Projector است. Boundary را حفظ کنید، فاصله بگیرید، Survey کنید و Emergency Procedure را فعال کنید.
کارت جیبی؛ 10 Gate قبل از Exposure
☢ RADIOGRAPHY – NO-GO GATES
1. Permit Valid?
2. Source & Activity Verified?
3. Projector / Guide Tube PASS?
4. Survey Meter Calibrated & Working?
5. Personal Dosimetry Complete?
6. Boundary Established?
7. Watchmen in Position?
8. Area Sweep Complete?
9. Communication PASS?
10. Emergency Procedure Ready?
یک Critical NO = Source Expose نمی‌شود.
دانلود SOP ایمنی رادیوگرافی صنعتی
SOP-NDT-045
دستورالعمل ایمنی رادیوگرافی صنعتی
Source Control + Boundary Calculation + Radiation Survey
Dosimetry + SIMOPS + Source-Stuck Emergency Checklist
⬇ دانلود SOP-NDT-045 و Radiation Permit Checklist
دکمه فوق نمایشی است. نسخه اجرایی باید با مجوز دارنده منبع، Radiation Protection Program،
الزامات مرجع قانونی حفاظت در برابر اشعه ایران، مشخصات Source Projector و الزامات پروژه تطبیق داده شود.
تمرین میدانی؛ Boundary را حساب کن
با فرض شرایط ایده‌آل قانون عکس مجذور، فاصله تقریبی برای رسیدن به 25 µSv/h چند متر است؟
مشاهده پاسخ
r₂ = 3 × √(900 / 25)
r₂ = 3 × √36
r₂ = 3 × 6
r₂ ≈ 18 m
بنابراین تخمین اولیه حدود 18 متر است.
اما این عدد مجوز قراردادن Barricade در 18 متر نیست.
Boundary واقعی باید با Survey Meter کالیبره در تمام جهت‌های قابل دسترس تأیید شود.
گیت‌تست پایانی؛ Source را Expose می‌کنی یا نه؟
- چرا Crank Position اثبات برگشت Source نیست؟
- تفاوت Personal Dosimeter و Survey Meter چیست؟
- قانون عکس مجذور چه چیزی را تخمین می‌زند و چرا Boundary نهایی را تعیین نمی‌کند؟
- چرا Radiation Boundary ممکن است دایره‌ای نباشد؟
- چرا طبقات بالا و پایین Exposure Point باید Survey شوند؟
- اگر Alarm Ratemeter ناگهان هشدار داد، اولین اقدام چیست؟
- اگر Source Stuck شد، آیا Maintenance می‌تواند Guide Tube را باز کند؟
- Area Release در چه زمانی مجاز است؟
- چرا Collimator می‌تواند Boundary را تغییر دهد؟
- اگر Survey Meter Calibration منقضی شده ولی دستگاه ظاهراً کار می‌کند، Exposure مجاز است؟
قاعده طلایی رادیوگرافی:Source را با Crank کنترل می‌کنید؛ اما وضعیت Source را با Survey Meter اثبات می‌کنید.
محاسبه، Boundary اولیه را می‌سازد؛ Barricade ورود نفر را محدود می‌کند؛ Watchman دسترسی را کنترل می‌کند؛ اما تنها Radiation Survey است که میدان واقعی را نشان می‌دهد.
جمع‌بندی عملیاتی
رادیوگرافی صنعتی یکی از معدود فعالیت‌های تعمیراتی است که Hazard آن دیده، شنیده یا بو نمی‌شود. بنابراین هیچ حس انسانی نمی‌تواند جای Instrumentation، Dosimetry و Procedure را بگیرد.
OSHA 1910.1096 بر Radiation Survey، Personnel Monitoring، Restricted Area و Warning Signs تأکید دارد. راهنمای IAEA نیز Controlled Area، Demarcation، Warning Signals، Clearance
افراد و استفاده از Shielding را از اجزای اصلی Radiography Safety می‌داند.
تجربه مقرراتی Industrial Radiography نیز نشان می‌دهد Survey بعد از هر Exposure برای تأیید بازگشت Source یک Hold Point حیاتی است؛ Projector و Guide Tube باید قبل از Approach
بررسی شوند.
در پالایشگاه، کارگاه مرکزی، فلات قاره یا Turnaround، سؤال سرپرست حرفه‌ای این نیست که «فیلم گرفته شد؟»
سؤال درست این است:
«منبع دقیقاً کجاست، Survey Meter چه عددی نشان می‌دهد، مرز واقعی کجاست و آیا
تمام مسیرهای ورود انسان به آن میدان تحت کنترل هستند؟»
دیدگاهتان را بنویسید
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.