پدیده Boilover چیست؟

یکی از مخاطراتی که جان آتش نشانان را به خطر می اندازد، اطفای حریق مخازن نفت خام و فراورده های نفتی است. هر چند که در نگاه اول ممکن است اطفای حریق استخری با پاشش فوم و آب ساده به نظر بیاید ولی در صوتی که پدیده مخوف Boilover روی دهد، جان زیادی از آتش نشانان به مخاطره خواهد افتاد.

معمولا در ته مخازن نفت خام با سقف شناور، به مرور زمان مقداری آب جمع می شود. این آب ممکن است در فرایند تمیز کاری یا بصورت طبیعی وارد مخزن شده باشد. تا زمانی که مخزن دچار آتش سوزی نشود، این آب مشکلی ایجاد نمی کند ولی این لایه آب حتی اگر در حد چند سانتی متر باشد، در زمان آتش سوزی بسیار خطرناک خواهد بود.

در هنگامی سطح چنین مخزنی آتش می گیرد، به مرور زمان، لایه های زیرین نیز گرم می شوند. به طور متوسط موج گرما (Heat Wave) با سرعت ۶۰ الی ۱۰۰ سانتی متر در ساعت به لایه های زیرین نفوذ می کند. حال اگر آتش نشانان نتوانند مخزن را سرد نگاه داشته و به سرعت آتش را خاموش کنند، بسته به ارتفاع مخزن، پس از گذشت چند ساعت موج گرما به انتهای مخزن و محل وجود آب می رسد. اگر لایه آب به حرارت تقریبی ۱۲۰ درجه سانتی گراد برسد، تماما بخار شده و به مقدار ۱۷۰۰ برابر منبسط می شود، از آنجایی که این بخار محلی برای خروج ندارد، سوخت مشتعل بالای خود را به بیرون از مخزن پرتاپ می کند.

معمولا ۲۵% الی ۶۵% کل سوخت داخل مخزن به بیرون پرتاب می شود. فاصله پرتاب می تواند تا ۶ برابر قطر دهانه مخزن باشد. در آتش سوزی یک مخزن سوخت در لهستان سوخت داخل مخزن تا فاصله ۲۵۰ متری پرتاب شده بود. حتی اگر آتش سطح مخزن خاموش شده باشد، ممکن است موج گرما هنوز در حال حرکت باشد و ناگهان سوخت سوزان پرتاب شود، به همین دلیل خنک کاری جداره مخزن و همچنین سرعت اطفای حریق حائز اهمیت است. پدیده Boilover زمانی رخ می دهد که این شرایط همزمان وجود داشته باشند:

۱- سقف مخزن سوخت شناور باشد یا در اثر آتش سوزی تخریب شده باشد.

۲- لایه ای از آب در انتهای مخزن وجود داشته باشد.

۳- سوخت بیش از حد داغ شده و گرما به لایه های زیرین نفوذ کند