SIMOPS چیست؟

در بسیاری از حوادث صنعتی، مشکل فقط این نبوده که یک کار خطرناک انجام شده است؛ بلکه مشکل این بوده که چند کار به‌طور هم‌زمان در یک محدوده انجام شده‌اند و اثر آن‌ها روی هم در نظر گرفته نشده است.

برای مثال ممکن است:

• هم‌زمان با کار گرم، در نزدیکی همان ناحیه Line Breaking انجام شده باشد
• هم‌زمان با ورود به فضای بسته، فعالیت دیگری باعث ورود دود یا گاز به همان فضا شود
• هم‌زمان با عملیات لیفتینگ، تیم دیگری در پایین بار مشغول کار باشد
• هم‌زمان با تعمیرات برقی، بهره‌برداری بخشی از سیستم را بدون هماهنگی تغییر دهد

در چنین شرایطی ممکن است هر فعالیت به‌تنهایی مجوز داشته باشد، اما ترکیب آن‌ها ناایمن باشد. این دقیقاً همان جایی است که مفهوم SIMOPS اهمیت پیدا می‌کند.

تعریف SIMOPS به زبان ساده

SIMOPS مخفف Simultaneous Operations است و به وضعیتی گفته می‌شود که دو یا چند فعالیت به‌صورت هم‌زمان در یک ناحیه، یک تجهیز، یک سیستم یا یک محدوده عملیاتی انجام شوند و بتوانند از نظر ایمنی، بهره‌برداری یا دسترسی روی یکدیگر اثر بگذارند.

این اثرگذاری ممکن است:

• مستقیم باشد
• غیرمستقیم باشد
• فوری باشد
• با تأخیر ظاهر شود

بنابراین در SIMOPS مسئله فقط وجود چند فعالیت نیست، بلکه وجود تداخل خطرناک بین آن‌ها است.

آیا هر کار هم‌زمانی SIMOPS محسوب می‌شود؟

خیر. هر هم‌زمانی‌ای لزوماً SIMOPS پرخطر نیست.

برای مثال اگر یک تیم در ساختمان اداری مشغول سرویس تجهیزات باشد و هم‌زمان تیم دیگری در انبار دور از آن ناحیه نظافت انجام دهد، ممکن است فعالیت‌ها هم‌زمان باشند اما اثر خطرناک روی هم نداشته باشند.

اما اگر:

• جوشکاری در نزدیکی مواد قابل اشتعال انجام شود
• حفاری نزدیک کابل برق یا خط فرایندی باشد
• کار در ارتفاع بالای محل عبور تیم دیگر انجام شود
• راه‌اندازی تجهیز روی فعالیت تعمیراتی دیگر اثر بگذارد

در این حالت‌ها هم‌زمانی به SIMOPS مهم تبدیل می‌شود.

چرا هم‌زمانی عملیات خطرناک است؟

ایجاد ریسک ترکیبی

گاهی دو فعالیت جداگانه کنار هم ریسک جدیدی ایجاد می‌کنند که در ارزیابی تک‌تک کارها دیده نشده است.

کاهش اثربخشی کنترل‌ها

کنترلی که برای یک فعالیت طراحی شده ممکن است در حضور فعالیت دیگر بی‌اثر شود.

ناهماهنگی بین تیم‌ها

تیم‌ها معمولاً روی کار خودشان تمرکز می‌کنند و ممکن است از اثر فعالیت خود بر دیگران آگاه نباشند.

تغییر سریع شرایط محیط

در عملیات هم‌زمان شرایط محیط کار مانند تهویه، مسیر تردد یا دسترسی ممکن است سریع‌تر تغییر کند.

پیچیده‌تر شدن واکنش اضطراری

در صورت بروز حادثه، تخلیه افراد و مدیریت وضعیت اضطراری پیچیده‌تر می‌شود.

نمونه‌های رایج SIMOPS در صنعت

کار گرم در کنار مواد قابل اشتعال

مانند جوشکاری هم‌زمان با تخلیه مواد یا باز کردن خطوط فرایندی.

ورود به فضای بسته همراه با فعالیت بیرونی

برای مثال زمانی که داخل مخزن افراد حضور دارند اما در بیرون کار گرم یا باز کردن خطوط انجام می‌شود.

لیفتینگ هم‌زمان با کار در پایین بار

در این حالت افراد ممکن است زیر بار در حال کار باشند که بسیار خطرناک است.

کار برقی هم‌زمان با تغییرات بهره‌برداری

مثلاً زمانی که تیم برق روی ایزولاسیون حساب کرده اما بدون هماهنگی منبع انرژی دیگری وارد مدار می‌شود.

حفاری در کنار فعالیت‌های دیگر

حفاری ممکن است با خطوط مدفون، تردد ماشین‌آلات یا عملیات فرایندی تداخل پیدا کند.

ارتباط SIMOPS با سیستم مجوز کار PTW

سیستم PTW یکی از ابزارهای مهم برای مدیریت عملیات هم‌زمان است، زیرا نشان می‌دهد چه فعالیت‌هایی در یک ناحیه در حال انجام هستند.

با این حال اگر Permitها جداگانه بررسی شوند، ممکن است تداخل بین آن‌ها دیده نشود.

چه نوع تداخل‌هایی در SIMOPS مهم هستند؟

تداخل مکانی

وقتی دو فعالیت در یک محدوده فیزیکی نزدیک انجام می‌شوند.

تداخل زمانی

وقتی هم‌زمانی انجام کارها باعث افزایش ریسک می‌شود.

تداخل سیستمی

وقتی فعالیت‌ها روی یک سیستم، تجهیز یا انرژی مشترک اثر می‌گذارند.

تداخل دسترسی و فرار

وقتی یک فعالیت مسیر دسترسی یا خروج اضطراری فعالیت دیگر را محدود می‌کند.

تداخل محیطی

مانند ایجاد دود، گاز، گردوغبار یا صدا که روی کار تیم دیگر اثر می‌گذارد.

برای کنترل SIMOPS چه اقداماتی لازم است؟

• شناسایی همه عملیات هم‌زمان در ناحیه
• بازبینی تداخل بین Permitها
• ناحیه‌بندی فعالیت‌ها
• تعیین توالی و اولویت کارها
• اعمال محدودیت زمانی یا مکانی
• برگزاری جلسات هماهنگی روزانه
• برگزاری Toolbox Talk مشترک
• اطلاع‌رسانی سریع در صورت تغییر شرایط
• تعریف اختیار توقف کار ناایمن
• پایش میدانی فعالیت‌ها

جمع‌بندی

SIMOPS زمانی رخ می‌دهد که چند فعالیت به‌صورت هم‌زمان در یک محدوده انجام شوند و بتوانند روی یکدیگر اثر بگذارند. در چنین شرایطی ممکن است هر فعالیت به‌تنهایی ایمن به نظر برسد، اما ترکیب آن‌ها ریسک جدید یا شدیدتری ایجاد کند.

به همین دلیل در مدیریت ایمنی باید علاوه بر بررسی هر فعالیت، اثر متقابل فعالیت‌ها نیز تحلیل شود.

نکات کلیدی

• SIMOPS مخفف Simultaneous Operations به معنی عملیات هم‌زمان است.
• خطر اصلی در SIMOPS از تداخل فعالیت‌ها ایجاد می‌شود.
• هر هم‌زمانی‌ای لزوماً خطرناک نیست؛ معیار اصلی اثر متقابل خطرناک است.
• سیستم PTW ابزار مهمی برای مدیریت عملیات هم‌زمان است.
• کار گرم، فضای بسته، لیفتینگ و حفاری از فعالیت‌های مستعد SIMOPS هستند.
• در Shutdownها معمولاً ریسک SIMOPS بیشتر است.

سوالات متداول

SIMOPS چیست؟

SIMOPS به شرایطی گفته می‌شود که چند فعالیت هم‌زمان در یک محدوده انجام شوند و از نظر ایمنی یا بهره‌برداری روی یکدیگر اثر بگذارند.

چرا عملیات هم‌زمان خطرناک است؟

زیرا ممکن است ترکیب فعالیت‌ها ریسک جدیدی ایجاد کند که در ارزیابی جداگانه هر فعالیت دیده نشده باشد.

آیا هر فعالیت هم‌زمانی SIMOPS محسوب می‌شود؟

خیر. تنها زمانی که بین فعالیت‌ها اثر متقابل مهم و خطرناک وجود داشته باشد، هم‌زمانی به SIMOPS تبدیل می‌شود.

بهترین راه مدیریت SIMOPS چیست؟

شناسایی تداخل‌ها، بازبینی هم‌زمان Permitها، ناحیه‌بندی، جلسات هماهنگی، تعیین توالی کارها و پایش میدانی از مهم‌ترین روش‌های مدیریت SIMOPS هستند.